Eerst een gewetensvraag: wat is uw eerste gedachte bij de term "drakenbloed"?
En hoeveel daarvan moet u gebruiken als in het recept een halve dragma staat voorgeschreven?
Wees eerlijk: vandaag verwacht u een echt heksenrecept!

En helaas: als altijd is de echte wereld minder sprookjesachtig en romantisch! Er moet gewoon weer gewerkt worden. Een mooi recept om vernis te maken waarmee u koper en ijzer kunt beschermen tegen vuil en vette vingers.
Het sap van de drakenbloedboom werd gebruikt voor medicinale doeleinden en als kleur- of verfstof. Italiaanse vioolbouwers, bijvoorbeeld, voegden het toe aan de lak van door hen gebouwde instrumenten.
Een dragma is een gewichtsmaat die terug gaat via de Romeinen naar de Grieken. In de middeleeuwen werd deze maat gebruikt door apothekers en chirurgen; een dragma ongeveer 3,9 gram. Ook croci of saffraan is logisch als je weet dat de saffraan de vrucht van een krokus is.
Gewoon wat alcohol met daarin sap van een dracaena, een gedroogde krokus en brokjes (arabische) gom!
Ik prefereer het heksenrecept!

#12.
Recept tot een vernis op koper
of ijzerwerk

Rx
Alkoholúni 2 oncen
Drakenbloed een half dragma
croci of saffraan een half
dragma.
Gomlak in graanen een half
dragma.
Laat dit laaúw trekken: dik
wils omgeschud, en met
een fijn penceeltje op het
werk gedaan worden en als
het ten naasten bij droog is
met een zeemleere lapje
overgevreeven worden.

Spaarnestad Photo, SFA001015318
Matten kloppen. Nederlandse huisvrouw met schort klopt de mat met een mattenklopper, op straat bij de voordeur. Naast haar een bezem en zinken emmer met dweil. 1955 of eerder.
 

Bijna pasen.... dus de grote schoonmaak! Matten kloppen, gordijnen wassen, vloeren boenen, het stof uit de dekens slaan, de kasten helemaal uitdoen en van nieuw kastpapier voorzien..... onze oma's en moeders liepen wekenlang met doekjes over hun hoofd (tenminste dat was het beeld) zwabbers, mattenkloppers, emmers groene zeep, borstels in hun handen, de deuren en ramen open: een frisse wind door het huis. Gedurende de hele lange winter was het huis immers behoorlijk "verstoft". De (kolen)kachels en de nicotineaanslag waren grote boosdoeners. In het receptenboekje kwam ik een heel bijzonder "schoonmaakrecept" tegen: een manier om schilderijen schoon te maken. Omdat er niet bijstaat wat voor schilderijen hier bedoeld worden zou een veiligheidsmaatregel bij gebruik aan te raden zijn: eerst op een klein stukje uit proberen!! Misschien is het verstandiger een kostbaar schilderij professioneel te laten reinigen!!

Een halfmusje Brandewijn doet mij denken aan het in onze familie bekende slaapmutsje.. kan iemand dat bevestigen?


# 14
Manier om Schilderijen Jaar
lijks schoon te maaken.
[Ry]
een spoelkom vol Tarwe
Zemelen
twee spoelkommen vol
kookend waater.
een halfmusje Bran-
dewijn
Dit moet door een doekgeperst
en bij het gebruik met een 
spons ingewreeven worden
en met een spons met schoon
regenwaater \weder/ overgedaan
worden. Dit onderhoud de 
Schilderijen als nieúw.

Tijdens de dag die het archief organiseerde rondom Grootmoeders recepten kwam er meer informatie naar boven over een van de receptenschriften. Er bleek al eerder uit gepubliceerd te zijn, namelijk in het Tilburgs Kookbuukske. Gerard Steijns, voormalige gemeentearchivaris, vertelde hoe het schrift in het archief terechtkwam en boeiender nog: wáár het vandaan kwam.

Eén van de schriften waarvan wij in deze blog gebruik maken, is afkomstig van Maria Donders-van de Vliet. In de jaren '80 van de vorige eeuw werd het aan het Archief geschonken door een van haar achterkleinkinderen: mevrouw van Eijk.

(trouwakte van Adriaan Donders en Maria van de Vliet  in: Register schepenbank 52 trouwboek 1801-1810)

In 1775 werd Maria, dochter van Johannes van de Vliet en Elisabeth van den Houdt in Tilburg geboren. Zij trouwde op 27 juli 1801 met Adriaan Donders, samen kregen zij 6 kinderen die haar allemaal overleefde (in die tijd toch tamelijk uitzonderlijk!) Zij stierf in 1841, 65 jaar oud. In 1810 kocht haar man de herberg "De Drie Swaanen" en herdoopte hij het etablissement in "De Gouden Zwaan". Waarschijnlijk was het pand gevestigd op de hoek van de Oude Markt en de Heuvelstraat. De herberg was tot die tijd eigendom van de weduwe van Loduvicus Collin en was een stopplaats voor de diligencedienst tussen Breda en 's-Hertogenbosch. Een interessante zaak om te bestieren dus, met een regelmatige klantenkring: viermaal per week reden de diligences op en neer. De herberg van het echtpaar Donders-Van de Vliet was het overstapstation en de plek waar de goederen werden in- en uitgeladen. De overstaptijd was twee uur: ruim voldoende om een maaltijd te nuttigen en een drankje te drinken.





Het reglement biedt een mooie blik op het reilen en zeilen van zo'n herberg twee eeuwen geleden. De prijzen van eten, drank en overnachten in de herberg waren vastgelegd (in het Nederlands en het Frans!), maar de keuze voor de gast was groot. Zo kon hij bijvoorbeeld kiezen tussen eten in een aparte kamer, de gelagkamer of in de keuken.
De rolverdeling zal traditioneel zijn geweest. Terwijl haar man de herberg bestierde, was Maria waarschijnlijk degene die, al dan niet geholpen door andere kooksters, kookte voor de gasten. Zij had natuurlijk haar eigen recepten, maar haar kookboek vulde zij aan met tips en recepten van haar gasten, die uit alle landstreken kwamen. Het kookboek is zo 'gegroeid' in de eerste periode van de 19de eeuw (tussen 1810 en 1841).


De dienstregeling, de regels waaraan eenieder zich diende te houden en de prijslijst van de herberg zijn terug te vinden in het archief van het Dorpsbestuur van Tilburg (Toegang 003 inv.nr.120terts. Reglement op het Wagenveer van Breda op 'sHertogenbosch. 1783)
Voor een "vertaling" van de gerechten naar de huidige keuken door kok Martin Willemse kunt u terecht in het "Tilburgs Kookbuukske" door Paul Spapens, Martin Willemse, Ineke Stroucken. [1997]

Vandaag een terugblik op 12 december 2009 toen er bij het Regionaal Archief Tilburg speciale aandacht was voor "Grootmoeders recepten in het Archief" oftewel: kletskoppen en zwarte inkt (en oude groenten, kruiden en ambachtelijk gebrouwen bier). Een bijzonder geslaagde en gezellige dag met name door de inzet van onze bevriende organisaties: Museumbrouwerij De Roos, Heemtuin Den Doornhof, De Tiendschuur, Werkgroep Theresia en natuurlijk de LOTT (Lokale Omroep Tilburg Totaal) die die dag opnamen maakte voor uitzending op de lokale omroep.

Een impressie van deze dag in drie delen:
De receptenboekjes en de vergeten groenten....



Een inktrecept uitgevoerd door De Tiendschuur:



En tenslotte kijken we nog even de geheimen van het bierbrouwen af bij Museumbrouwerij De Roos uit Hilvarenbeek.

Naast de watertoren aan de Bredaseweg in Tilburg, aan wat ooit de grens van de bebouwde kom was, stond het fabriekscomplex van de Stoomververij en chemische wasserij 'De Regenboog'. Inmiddels is het bedrijf, net als al die andere textiel en textiel-gerelateerde fabrieken, verdwenen. Er zijn nog foto's natuurlijk en herinneringen. Maar ook nog een heerlijk oubollig bioscoopfilmpje, waarin reclame wordt gemaakt voor het gebruik van REBO, vlekkenwater.




Mogelijk dat het onderstaande recept ten grondslag heeft gelegen aan een van deze "waters". Het origineel recept kunt u natuurlijk ook bekijken ( links onderaan de pagina.)

#5
Recept om vlekken úit allerleizoort
van Klederen te maaken.


[Rx]
een ossengal
4 Dooien van eieren.
een glas brandewijn
een hand vol zoút
een hand vol pijp-aarde
een hand vol geschrapte spaansche Zeep
1/8 [pond] witte zuiker
1/8 [pond] witte Honing
een glas Regenwaater.
Wrijft van dit vogt op de vlekken met een
lapje van het zelvde goed.

Tot mijn grote verbazing zag ik in dit oude receptenboekje een recept voor macaroni staan: Ik heb nooit geweten dat macaroni al zo lang gebruikt werd in de Nederlandse keuken!

Maceronie
Kookt men in bouillon, of water met
wat zout en boter gaar, Men snijd
mager van de ham of gerookt vleesch
aan kleine stukjes raspt kaas / wat
veel/ roer dit door elkanderen doet
dit bij de Maceronie, goed door een
geschut schept men het in schaaltjes
zet het in den oven tot de gestoote
beschuit die men er boven op doet
bruin is.

Voor het originele recept, klik hier.