• Home
  • Posts RSS
  • Comments RSS
  • Edit
Blauw Oranje Groen Roze Paars
kletskoppen en zwarte inkt
recepten van alledaagse en bijzondere gerechten, huismiddeltjes en gebruiksprodukten. Dit is een blog van Regionaal Archief Tilburg

maandag 4 juli 2011

Aqua regis en de kunst van kitsch


Een tijd geleden was ik een van de honderden aanwezigen in het Textielmuseum om mijn erfstukken te laten taxeren door de deskundigen van Kunst en Kitsch. Een paar monsterlijke pendulesets uit het huis van mijn opa en het ouderlijk huis van mijn oma. Niet alleen monsterlijk van uiterlijk, maar ook nogal groot en zwaar. Een hele middag zeulen dus. Ik had ook nog wat 'oud goud' bij elkaar gesprokkeld, een een ouderwetse tandenstoker van staal. Zoals bij de meesten viel het resultaat tegen: de klokken: wat de gek er voor geeft (binnenkort op marktplaats dan maar) de tandenstoker werd slechts minzaam bekeken....  En ten slotte het oude horlogekettinkje van mijn opa: het goudgewicht, meer zat er niet in. Het goud was in tegenstelling tot de klokken nauwelijks "gewichtig" en ik verliet het zonovergoten  plein voor het museum dan ook -zoals zo velen- verdrietig en teleurgesteld. Een lieve collega ving me op en wist me op te monteren in haar prachtige tuin.

U begrijpt dat mijn vreugde groot was, toen ik afgelopen weekend het recept las waarmee ik ordinair en waardeloos metaal kan vergulden! Niet dat het mijn kitsch tot kunst zal kunnen verheffen. Het is een mogelijkheid om het beetje goud dat ik heb uit te smeren. Een medicijn voor al die teleurgestelde bezoekers van dat leuke programma van de AVRO?
Ik wil het u niet onthouden.
httIk wil het u niet onthouden.

Om Koud te vergulden op alle
metaalen.
Neemt Goud, ofwel bladgoud (te
weeten echt fijn goud,) zoo veel
gij wilt
Solveerd, ontbind, of smelt het in
aqua Regis, zoo veel genoeg is,
dat is omtrent viermaal
zoo veel Goud als aqua regis.
behandel dit solveeren of ontbinden volgens de konst,
dat is: doet eerst het goud in
het Sterk water, koud in een
glas,
Doed daar dan graans-wijze of
kleine stukjes als speldekoppen
sal ammoniac.
            Is er dan nog ongesmolten goud of onge
solveerd goud op den grond te zien, giet
dan, na het eerste sterkwater in een
ander glas afgegooten te hebben, weder
aqua regis op het goud, doed er weder
graans-wijze sal ammoniac bij
als te vooren: en herhaal dit tel
kens tot er geen ongesmolten goud
meer gezien word
            Doed dan alles in een hoogruim
groot glas.

Het afgetrokken aqua regis krijgt
dan eene geel en groenagtige urin
coleur,
Laat het in het groote glas staan
dat het zakt of bezinkt, want het
geen zich dan op den bodem zet is      
geen goud maar vreemd bijge=
zet metaal.
Neem dan een stuk zuiver lijnwaad
aan een stokje één punt of
hoek (te weten van ’t Lijnwaad) vast
gemaakt. Sop dat lijnwaad in
het aqua regis dat nu met goud
door en door vol is (aura gravida)
laat het afdruipen en droogen, en
herhaal dit inzoppen tot dat al het
vogt  opgesopt is, zoo laat het
lijnwaad droogen. –gedroogd zijnde
brand het lijnwaad tot een tintel bo=
ven een zeer zuiver plankje. zoo
is het poeder van de tintel koomen
de gereed.
Het metaal dat men vergulden wil,
moet, eer men het verguld met een                                    
zeepzop van of met jenever gemaakt                          Fragment uit: Algemeen huishoudelijk-,
Schoon gemaakt worden: vervolgens                         natuur-, zedekundig-, en konst- woordenboek          
met een krijtborsteltje schoongepo-                           door Noel Chomel  1778
lijst worden. En dan moet het poe=
der met den vinger op het Metaal ge
wreeven worden tot dat het overal raakt.
0 reacties | Gepost door Mirjam Heijs edit post

woensdag 15 juni 2011

kopen op de pof


rekening van firma W. van Gelderen aan mevrouw De Bruin
 In particuliere archieven bevinden zich soms hele leuke dingen die ons een interessante blik geven in het dagelijks leven van pakweg een eeuw geleden. Zo ook bijvoorbeeld in archief 2635, collectie De Bruijn. Dit archief van de familie en firma (wijnhandel) De Bruijn uit Geertruidenberg loopt van 1724 tot net na 1900. Inventarisnummer 87 is niet veel meer dan een afgescheurd stukje papier. Het is een rekening uit 1907 van W(illem) van Gelderen -een firma te Geertruidenberg in huishoudelijke artikelen (aan de Brandestraat 30?)- aan mevrouw De Bruijn wegens geleverde huishoudelijke spullen gedurende 1907.

Op 11 mei 1907 heeft zij daar een 'zeemlap voor sgool' gekocht, op 23 mei een 'steen sgaal', een bal en 2 'vischstokken' op 17 augustus. Op 17 augustus heeft de knecht 1 borstel en 2 'doospoets' gehaald. Op 17 september is er nog een pak 'luusevers' gehaald en op 12 december 1 bezem. De totale rekening bedroeg fl 2, 34 en werd keurig betaald op 12 januari 1908.

Toentertijd was het niet meer dan normaal dat men (vooral bij de wat rijkeren) alles op liet schrijven en slechts een keer per kwartaal of half jaar of, zoals in dit geval, per jaar betaalde. (bron: Ileen Montijn, 'Leven op stand, 1890-1940'.)
0 reacties | Gepost door Astrid edit post

vrijdag 3 juni 2011

Poires Hélène in hotel Suisse

Op 3 october 1938 werd er in Hotel "Suisse" te Tilburg een diner gegeven, bestaande uit negen gangen. (Zie de originele menukaart hieronder). Hotel-cafe-restaurant Suisse was gevestigd aan de Spoorlaan 114. Suisse was eerst eigendom van de familie Broeckx, die het hotel in 1908 liet verbouwen onder architectuur van Jos Donders. In 1919 volgde Jan Leo Jorma Broeckx op als eigenaar.

Het is onbekend wat de aanleiding van dit diner is geweest. Wat we wel weten is dat Lambert de Wijs waarschijnlijk aanwezig is geweest. De menukaart is namelijk te vinden in archief 351, Collectie Lambert de Wijs (1910-1949).Opvallend is dat er aan de achterzijde van de menukaart allerlei handtekeningen staan, misschien van zijn medetafelgenoten?

Het diner begon met Zeeuwse oesters, daarna volgde de Franse schildpad(soep?) en de tongfilets "Margeury". Daarna lamszadel'" Beatrice" en watersnippen met fijne cognac(saus?). Peren "Helene", verschillende soorten kaas, fruit en een dessert (waarschijnlijk ijs) maakten het diner af.

Poires Hélène, gepocheerde peren met ijs en warme cocoladesaus, staat nu ook nog vaak op de dessertkaart. Het gerecht werd omstreeks 1864 'uitgevonden' door de Franse kok Auguste Escoffier die het noemde naar Offenbachs populaire operette La Belle Helene. Helaas staat er geen recept in het kookschriftje, dus onderstaand recept is van Internet gehaald.

Poires Hélène

Schil de peren, Halveer ze in de lengte en verwijder het klokhuis. Doe de suiker met 500 ml water in een pan, breng aan de kook en laat de suiker oplossen. Leg de peren in de suikersiroop en houd 5 min. tegen de kook aan. Schep de peren op een bord en laat deze afkoelen. Verwarm de slagroom in een pannetje tot net onder het kookpunt. Neem de pan van het vuur en laat de chocolade smelten in de warme room. Verdeel de gepocheerde peren over de borden en schep er een bol vanilleijs bij. Schenk de warme chocoladesaus erover en serveer direct.


2 reacties | Gepost door Astrid edit post

dinsdag 17 mei 2011

sla met mayonaise

Als voorgerecht bij de adel of de gegoede burgerij werd regelmatig een 'mayonaise garnie' geserveerd. Dat was een gekookte koude bloemkool, mooi gerangschikt midden op een schaal, waarover gelijkmatig dunne mayonaise werd gegoten (of chiquer: genappeerd). Rond de bloemkool werden met garnalen gevulde tomaten of gekookte eieren met een kapje van tomaat gerangschikt. Een dergelijke 'garnie' werd soms ook met een krop sla gemaakt in plaats van een bloemkool. Bovenstaand recept is afkomstig uit het zeer goed geschreven boek "Madame est servie''. Leven in dienst van adel en burgerij (1900-1995) van de Vlaamse schrijfster Diane de Keyzer. Een echte aanrader voor iedereen die geínteresseerd is in de geschiedenis van het huispersoneel, en met name dienstboden, in dienst bij de Belgische adel en gegoede burgerij.

Blijkbaar is dit recept grensoverschrijdend, want in het Tilburgse receptenboekje is een versie te vinden met een krop sla:

Salade de la fallalie of marionnais-saus

Kouwe boter met wat sla olie
roeren tot het een dikke pap wordt
met wat azijn en zout gestadig
roeren dan doet men het wit van
2 eyeren tot schuim er bij en
roerd dit goed door elkanderen.
voorts neemt men 2 hard gekookte
Eyeren wit en geel appart fijn gehakt
gerookt vleesch ook fijn gehakt, dit legt
men dan tot hoopjes ieder apart
rond de krop salade en dan de
boven staande sous in het
midden op de slabak
Als men ze gaat eeten roerd men
dit alles goed door een.
recept van Carolien Mol
2 reacties | Gepost door Astrid edit post

woensdag 11 mei 2011

Zuring

Er is me vroeger altijd geleerd dat ik voorzichtig moet zijn met het eten van paddestoelen, vruchten of blaadjes die in het wild groeien. Toch waren er een paar uitzonderingen: bramen en zuring. Ik herinner me nog dat de zuring groeide langs de kant van de weg, vlakbij de sloot. En die blaadjes kan je gewoon eten; ze smaken een beetje - het woord zegt het al- zurig.  Zuring groeit in de buurt van brandnetels en de blaadjes van de zuring hebben een verzachtende werking tegen brandnetelsteken. Wat is alles in de natuur toch goed geregeld: het geneesmiddel groeit vlak bij de boosdoener!

Wat ik niet wist was dat zuring ook echt als groente gegeten kan worden, gekookt, gestoofd of in een stamppot. Het is zeker geen groente die in de supermarkt te vinden is. In de negentiende eeuw werd zuring blijkbaar nog wel als een gangbare groente beschouwd, getuige onderstaand recept:

Zùùring

Doet men in een pot waar een kluit
boter in gesmolten is, zonder water men
laat hen zo gaar stoven. men maakt
hem ook zoo in en smelt er een schol vet over.

Voor het originele recept: klik hier.
1 Reactie | Gepost door Astrid edit post

woensdag 3 november 2010

Bessen plukken


Tja wat moeten we hier nu mee... een opsomming van verschillende "besiën" (bessen), die verzameld moesten worden op een bepaalde tijd. De tijden van verzamelen ontbreken. Een goede verwijzing naar een recept waarvoor de bessen gebruikt konden worden ontbreekt eveneens. Al lijkt de lijst wel te zijn opgesteld om een mooie verf te maken, een blauwe verf.  Volgens het boekje "De volmaakte Verwer" *, dat ik hier nu voor mij heb liggen,  is  "...Blaauw, een moeder couleur...".  Samen met het rood, het geel , het vaale en het zwart zijn dit de kleuren  "... van dewelke alle d'andere afdalen ofte zyn ´t zamengesteld. " En het blauw maakt men volgens deze regels der kunst "... met Pastel die in hooge Languedocq wast dewelke de beste en noodzaaklijkste verwstof is..." De haagdoorn, liguster, kraakbes, vlierbes, appelboomschors, korenbloem of  moer(bei?)bes komen in het boekje helemaal niet voor.
De meest genoemde grondstof voor blauwe verf is indigo en het inheemse wede. Geen bessen dus. Een raadsel erbij. Wie helpt.


*Een exemplaar uit de collectie van Lambert de Wijs, opgenomen in de bibliotheek van het Regionaal Archief Tilburg  en daar abusievelijk beschreven onder de titel " De volmaakte wever". 

#
opgaave van vrugten, gewassen bla-
den Wortels enz. die men op de daar
bijgenoemde tijden, tot de daar neevens
bestemde gebruiker moet verzamelen.

Haagdoorn bezien, den 17den Aúgústús
       om versch te gebruiken tot bezie geel
       (mogelijk ook sapgeel. Zie  #.
Haagdoorn besien. Den 6den October.
        om versch te gebruiken tot groen
        en  het maaken van sapgroen.
        zie #
 Liguster of mondhout  besiën
        den      van de maand
        om versch te gebruiken tot húijs           
        in die.   zie  # .
 Kraakbezien   rijp-zijnde.
        den    van de maand
         om versch te gebruiken tot
         sap-blaauw in blaaren .  #
 Vlierbeezien-  rijpe
          den     van de maand
          tot sap-blaauw  #.
 Schorssen van Appelboomen om
          geele verwe  of inkt van te maa             
          ken  #.
 blaauwe koornbloemen.
die nog niet geheel open gegaan
zijn.
voor blaauwe verf. #
 blaauwe volwassene koornbloemen
            voor  blaauwe verf #
 Moerbesien, die rijp zijn.
            voor blaauwe Verf. #.

4 reacties | Gepost door Mirjam Heijs edit post
Nieuwere posts Oudere posts Homepage

tips uit het archief

  • Veel archiefspeurders kennen de sensatie: je bent iets aan het zoeken, het lukt niet zo, je doet een gokje en WAUW!!... zomaar een juweeltje van een document. Een vergeten boekje, een prachtig plaatje, een los archiefstuk: een weeskindje. Zo ontdekten we 18de en 19de eeuwse schriftjes met recepten van alledaagse en bijzondere gerechten, van allerlei huismiddeltjes en gebruiksprodukten. Herkomst onbekend, weeskindjes dus die je moet koesteren en veel aandacht moet geven. Via deze weblog gaan we regelmatig zo'n recept de wereld insturen. We verzoeken alle lezers de recepten uit te proberen, tips en reacties te geven en vooral er veel plezier aan te beleven.
  • Verder zoeken ??

    Zoek in het Regionaal Archief Tilburg

    Blij worden van groente en fruit!!

    links

    • een receptenboekje uit Amsterdam
    • Winckelbouck apotheek Sint-Janshospitaal
    • culinaire geschiedenis belgië
    • vergeten eten
    • oma's recepten
    • 'Liber Trotula'
    • kookhistorie (website)
    • oude termen
    • kookhistorie (weblog)
    • balkons met wasgoed!

    archief

    • ▼ 2014 (1)
      • ▼ april (1)
        • Het boek is dicht
    • ► 2012 (2)
      • ► april (1)
      • ► februari (1)
    • ► 2011 (25)
      • ► september (1)
      • ► augustus (19)
      • ► juli (1)
      • ► juni (2)
      • ► mei (2)
    • ► 2010 (23)
      • ► november (1)
      • ► september (4)
      • ► augustus (1)
      • ► juli (3)
      • ► juni (3)
      • ► mei (1)
      • ► april (1)
      • ► maart (1)
      • ► februari (3)
      • ► januari (5)
    • ► 2009 (21)
      • ► december (3)
      • ► november (4)
      • ► oktober (8)
      • ► september (4)
      • ► augustus (2)

    Worstenbrood bakken

    zoeken







    • Home
    • Posts RSS
    • Comments RSS
    • Edit

    © Copyright kletskoppen en zwarte inkt. All rights reserved.
    Designed by FTL Wordpress Themes | Bloggerized by FalconHive.com
    brought to you by Smashing Magazine

    Naar boven