Afgelopen augustus is de Vierdaagse van de IJzer weer geweest in België. Het is een internationale, jaarlijks terugkerende mars, georganiseerd door de Belgische defensie. Zowel militairen als burgers kunnen meelopen tijdens deze vierdaagse. Een van de doelen is het herdenken van de vele gesneuvelden die vielen op de slagvelden in de Westhoek gedurende de Eerste Wereldoorlog. Op de eerste dag van de vierdaagse, woensdag, maken de garnalenvissers van Nieuwpoort soep voor alle wandelaars. Garnalensoep natuurlijk!

Hieronder een recept voor garnalensoep. Vast anders dan de soep van de vissers maar wel erg lekker

Garnalen soep

Men neemt een klontje boter de groote
van een ey fruit het bruin en doet er
twee lepels blom by en dan twee fijn gehakte
uyen als het bruin is doet men er een
goede quantiteid fijn gehakte garnalen
en peterselie in en een sneedje fijn gevre
=ve witten brood roert het tezamen met
bouillon dit is goede soep

Toch blijf ik nieuwsgierig naar de opsteller van al die inktrecepten.
Achterin het oudste receptenboekje staan wat genealogische gegevens die misschien wat houvast bieden.

                                vrijdag             
1779. d. 5 Sept. \ gebooren / en  den
     7 dito Sondag te Rhoden in Dren
     the door Do.        Voget
     gedoopt Johanna Sophia
     Wilhelmina Fredzes.----
     doopcedul uitgegeven door Do
     Voget. d. 3 Aug. 1781
     
        /op de Nietap onder het karspel
           Rhode in Drenthe
    
                                        \ te Breda
1790 den 16 July obiit \ de WelEd:
     gestr. Heer Jan Otto Tredzes
     en is te Breda in de groote Kerk
     begraaven den 21ste July 1790.

Dus op zoek naar ene Fredzes of Tredzes....  dat viel niet mee! In Tilburg heb ik vooralsnog geen spoor terug kunnen vinden. Dan maar naar Breda: een bevestiging van zijn overlijden en begraven in de Begraafposten rekeningen Grote Kerk 1789-1790 (archief IV-9 inventarisnr. 71, collectie DTB Breda)
Via Genlias kwam ik Jan Otto tegen en vond ik de naam van zijn vrouw: Anna Maria van der Horst en dochters: Agata Martina (geboren in Zwal en overleden op 47 jarige leeftijd 15 december 1830 in Wijchen) en Johanna Sophia Wilhelmina (overleden  te Amersfoort op 16 oktober 1863, 84 jaar oud: inderdaad de dochter die in 1779 geboren werd in het karspel Nietap). Johanna was getrouwd met Bernardus Adrianus Goudriaan. Tot zover de familieuitbreiding.


Het karspel Nietap:
Hoewel wij vroeger toch vaak in Drenthe kwamen, heb ik daar nog nooit van gehoord. Google gaf weer een puzzelstukje. (zie VIIb. Peter Hamming)

De familie Fredzes was niet geheel onbemiddeld als we de beschrijving van hun behuizing mogen geloven:

De advertentie in de Groninger Courant van 4 augustus 1750, omschreef het als volgt: "een plaisante en wel beleegene Buytenplaats, met deszelfs Moderne Behuyzinge, Schuure, Stallinge voor 8 paarden, 30 a 40 Koe Beesten (...), alles voor korte Jaaren uyt de grond getimmerd en aangelegt". Hiernaast rustte het huis tevens het recht van de jacht. (...) In 1778 verkocht ze desondanks het huis met het landgoed aan de uit Breda afkomstige luitenant Jan Otto Fredzes en diens echtgenote Anna Maria van der Horst voor 9.000 gulden (zie gen. Ottens). In 1780 werd hierover de 40e penning betaald. Fredzes verkocht het pand in 1781 reeds door. In 1761 had Pieter Hamminck eveneens het huis Thedema te Nietap gekocht. De vorige eigenaars waren de erven van Onno van Ewsum. Voor 1772 had hij het landgoed echter al weer verkocht.

Luitenant Fredzes dus. Waarom kwam hij van Nietap via Zwal (in 1783 werd daar zijn dochter Agata geboren) naar Tilburg en vertrok hij weer op enig moment naar Breda? Waar ligt Zwal nu weer? Is hij na zijn militaire loopbaan misschien apotheker of boekdrukker geworden om de kost te verdienen? Zit ik er misschien helemaal naast. Is dit boekje via een erfenis misschien in Tilburg terecht gekomen en heeft Jan Otto nooit in Tilburg gewoond? Zoals gebruikelijk roept één antwoord weer veel meer vragen op. Mocht iemand een tip van de sluier kunnen oplichten: van harte welkom. Intussen ga ik door met dit onderzoekje naar het vermoedelijke leven van Jan Otto Fredzes.

Lange tijd leek de kweepeer een beetje in de vergetelijkheid te zijn geraakt. Zo'n halve eeuw terug groeide bij veel boerderijen een kweepeerboom, ook bij die van mijn opa en oma. Gelukkig is de kweepeer de laatste jaren weer aan een opmars bezig. In de 'gewone' supermarkt heb ik ze nog niet zien liggen, maar wel in groentespeciaalzaken, biologische groentewinkels en markten. Kweeperen zijn niet rauw eetbaar, vanwege het harde en zure vruchtvlees. Ze moeten dus in elk geval gekookt worden en verwerkt tot bijvoorbeeld jam, gelei, sap, wijn. Of in een taart, ook erg lekker. Confijten is ook een optie, zoals onderstaand recept laat zien.

Om queeperen te confijten

Schild dezelve en snijd ze in vier
of acht stukken laat ze in regenwater
gaar koken giet ze dan op een vergit
en laat het nat in een schoone pot
lopen, als ze koud geworden zijn
zet men het nat op met zoo veel
Pond suiker als en queen zijn, schut er
dan dezelve in en laat ze kooken
tot dat ze hadt worden doet ze
dan vervolgens in een pot en als de
siroop dan nog niet dik genoeg
is laat men hem nog wat koken
en giet hem er dan op. Men
laat er voor de couleur een glas
rode wijn door kooken.

Deze keer een recept voor een hele simpele, lekkere en gezonde soep: groentesoep. Alle groenten die u in huis of tuin heeft kunnen erin. Lekker met geroosterd brood, dik besmeerd met echte boter ('goei boter' zou mijn oma zeggen).

Wat me opviel aan het recept was dat er ook een 'magere' versie van de soep beschreven wordt. Blijkbaar vonden er vroeger ook al mensen dat ze op hun gewicht of omvang moesten letten.

Soep van Groentens
men doet een klond boter in
een castrol die men laat braden,
doet er dan van alle soort van
groentens in, als gesnipperde
knollen witte en geele wortelen
Selderij, Savooy kool andijvie juin
en al wat men heeft als ook
eenige ongekookte aarappelen
dit lengt men aan met bouillon
/ indien men mager soep wilt
hebben neemt men wat meer boter
en lengt het dan aan met water
als het zoo eenigens tijd gekookt
heeft vrijft men het
met door een zeef en laat het zoo
nog eens door kooken met zout

Ergens halverwege de jaren negentig was ik met mijn vriendje op vakantie in Bretagne. Een prachtig gebied. De eigenaresse van een restaurant waar we vaak kwamen had ons geadviseerd om - als we toch langs de Franse kust trokken- eens een Plateau de Fruits de mer te bestellen, want dat was echt de smaak van de zee. Dat hebben we gedaan, als voorgerecht. Eerst kregen we allebei een bord met allerlei tangetjes, naalden, pincetten en een hamertje (net tandartsgereedschap), dat zag er allemaal heel spannend uit. Daarna werd er een grote schaal met ijs voor onze neus neergezet waarop een krab, langoustines, kokkels en oesters lagen, samen met wat zeewier en citroen. Ik weet nog heel goed dat we elkaar aankeken met een blik van afgrijzen: 'hoe moeten we dit in vredesnaam eten?' Dus op goed geluk zijn we wat aan het kraken en peuteren geslagen, met vrij weinig succes. De stukjes schaal en krab kleefden tegen de ruiten  en het plafond; erg veel hadden we nog niet op. Oesters openmaken was een moeizaam karwei en ik vond ze niet eens lekker - maar ze smaakten wel naar de zee!.

Later heb ik wel oesters leren eten, ik vind ze nu erg lekker, zowel rauw als gegratineerd of in een pastei. Alleen het openmaken blijft moeilijk. Ik heb lange tijd gedacht dat het een soort 'luxe' was, maar in Bretagne heeft vrijwel elke eetgelegenheid een portie oesters (huitres) op het menu staan, met salade, brood of frites, lekker. Niks bijzonders, net zoiets als mosselen.

Blijkbaar waren oesters in het negentiende-eeuwse Tilburg ook niet ongewoon, want in het receptenboekje zijn verschillende gerechten met oesters te vinden.

Oesters gestoofd
Na dat er de baarden afgedaan zijn
doet men ze in een Castrol met het nat
dat er uit loopt, Een goede klond boter,
Kruidnagelen en foelie gestampt, als ook
een paar beschuiten per 100 oesters twee schily(?)
of drie citroenen, op een goed vuur
laten doorstoven dan op schaaltjes
geschept er beschuit over gestrooid
in den oven gezet tot het wat bruin
is.

Snijd men in de midde door haald er